Rzecznik Finansowy na pomoc konsumentom

 

Umowy kredytowe są obecnie jednym z podstawowych narzędzi dla finansowania zwyczajnych potrzeb konsumentów, które wiążą się ze znacznymi jednorazowymi wydatkami, których rozłożenie na raty nie zawsze jest możliwe. Mogą to być wydatki związane z zakupem niezbędnego wyposażenia domu, przeprowadzeniem remontu, naprawy samochodu, a nawet dotyczące wymarzonego wyjazdu na wakacje. Niestety w relacjach z instytucjami rynku finansowego, jakim m.in. są banki, konsumenci nie mają możliwości negocjowania warunków umów, których treść często stanowi gotowy wzór, nierzadko zawierający niekorzystne postanowienia. Banki mogą wykorzystać przymusowe położenie konsumenta lub brak jego wiedzy w zakresie ekonomii i finansów ze szkodą dla niego.

 

Konsumenci walczą o swoje prawa

 

Należy jednak zwrócić uwagę na widoczny wzrost świadomości prawnej konsumentów, a co za tym idzie – chęć dochodzenia przez nich przysługujących im praw. Aktualnie w sądach na terenie całego kraju odnotować można wzrost napływających pozwów przeciwko bankom dotyczących sankcji kredytu darmowego (SKD). Konsumenci kierują przy tym wnioski do Rzecznika Finansowego o wydanie istotnego poglądu w sprawie, jednakże ich ilość w ostatnim czasie była wysoka, a dodatkowo wątpliwości konsumentów dotyczyły zbieżnych aspektów. Powyższe spowodowało, że Rzecznik Finansowy zdecydował o wydaniu „Ogólnego Oświadczenia zawierającego istotny dla sprawy pogląd Rzecznika Finansowego w sprawie sankcji kredytu darmowego (SKD)”. W jego treści Rzecznik wskazał między innymi na niezbędne do ziszczenia się warunki umożliwiające zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Ponadto dokonał wyróżnienia najczęstszych naruszeń pojawiających się zarówno w treści umowy kredytu, jak i w procesie ich zawierania i późniejszego wykonywania. Należy zwrócić uwagę, że treść oświadczenia jest wynikiem współpracy i konsultacji Rzecznika Finansowego z wybitnymi prawnikami i ekonomistami.

 

Rzecznik Finansowy rozwiewa wątpliwości

 

Rzecznik Finansowy zwraca uwagę, że „w przypadku sankcji kredytu darmowego nie ma znaczenia zakres lub istotność naruszenia ani jego wpływ na interesy konsumenta, jeżeli naruszenie to może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania […]. Kredytodawca odpowiada za naruszenia umyślne lub niedochowanie należytej staranności przy wykonywaniu swoich obowiązków (art. 355 §1 k.c.). Oceniając tę kwestię, trzeba uwzględnić podwyższony stopień staranności, jaki jest wymagany od kredytodawcy w zakresie prowadzonej przez niego działalności (art. 355 §2 k.c.). Sankcja kredytu darmowego powstaje, gdy naruszenie obowiązku jest wynikiem postępowania samego kredytodawcy lub osoby, która działa na jego rzecz (pracownika, pośrednika kredytowego itd.)”.W praktyce oznacza to, że z punktu widzenia zasadności roszczenia konsumenta nie ma znaczenia, czy nastąpiły negatywne skutki związane z dopuszczeniem się przez kredytodawcę – np. bank naruszeń przepisów w ramach zawartej i wykonywanej umowy kredytu. Istotne jest samo ich zaistnienie. Ponadto nie ma znaczenia, czy są one skutkiem rozmyślnego działania, czy też wynikiem nierozważnego postępowania niedoświadczonego pracownika banku.

 

Kolejnym istotnym aspektem, który porusza Rzecznik jest kwestia związana z datą uznania umowy kredytu za wykonaną. Okoliczność, która na pozór wydawać by się mogło nie powinna budzić większych wątpliwości w realiach prawniczych i procesowych stanowiła niekończącą się dyskusję. Określenie momentu wykonania umowy, dla zasadności roszczenia ma to znaczenie, że determinuje ono od kiedy należy liczyć termin ewentualnego przedawnienia roszczenia. Zgodnie z art. 45 ust. 5. Ustawy o kredycie konsumenckim uprawnienie konsumenta do skorzystania z sankcji kredytu darmowego wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.  Dotychczas dominowały dwa skrajnie sprzeczne ze sobą poglądy – pierwszy mówiący o tym, że za datę wykonania umowy, o której mowa w art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim należy przyjmować dzień, w którym kredytodawca przelał kwotę kredytu na rachunek bankowy konsumenta oraz drugi – stanowiący, że za wykonanie umowy należy uznać moment, w którym pomiędzy stronami nie istnieją już żadne zobowiązania wynikające z tytułu zawartej umowy.

 

W przeciwieństwie do prawniczego środowiska Rzecznik Finansowy nie miał w powyższym zakresie wątpliwości i jednoznacznie stwierdził, że „z wykonaniem umowy mamy do czynienia dopiero w sytuacji, w której obie strony wywiążą się z ciążących na nich obowiązków. W praktyce, najczęściej będzie to dzień spłaty kredytu przez konsumenta. Dopiero od tego momentu zaczyna biec roczny termin, o którym mowa w art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim.”

 

Poza powyższymi aspektami Rzecznik Finansowy poruszył także kwestie związane z unormowaniem w umowach „kwoty kredytu” i „ całkowitej kwoty kredytu”, oprocentowaniem kredytu oraz naliczaniem odsetek od kosztów kredytu i rzeczywistą roczną stopą oprocentowania (RRSO).

 

Realne skutki oświadczenia

 

Omawiane oświadczenie jest obszerne i w sposób szczegółowy odnosi się do najczęściej występujących zagadnień w sprawach związanych z sankcją kredytu darmowego. Jednocześnie nie zamyka to konsumentom drogi o zwrócenie się do Rzecznika Finansowego o wydanie istotnego poglądu w sprawie indywidualnej w przypadku, jeżeli zaistnieją okoliczności, które w omawianym oświadczeniu się nie znalazły. Wydźwięk omawianego oświadczenia należy oceniać jako prokonsumencki, co stanowi ważny zwrot w wieloletniej batalii i stanowi odzwierciedlenie stanowiska Trybunału Sprawiedliwości UE w podobnych sprawach mających miejsce w innych państwach Unii. Powyższe jest o tyle istotne, że aktualnie polskie sądy nader często w rozpoznawanych sprawach z sankcji kredytu darmowego kierują pytania prejudycjalne to TSUE. Z jednej strony jest to pozytywny przejaw ujednolicenia kształtującej się linii orzeczniczej w sposób zgodny z europejskim stanowiskiem, z drugiej jednak w znaczny sposób paraliżuje i powoduje znaczną zwłokę w toczących się postępowaniach.

 

Niewątpliwie oświadczenie Rzecznika Finansowego ma dla konsumentów charakter przełomowy i w sposób wyraźny i jednoznaczny rozwiewa prawne i ekonomiczne zawiłości związane z dochodzeniem sankcji kredytu darmowego. Podkreślić przy tym wszystkim należy, że chociaż stanowisko Rzecznika Finansowego ma istotny charakter, to dla Sądu orzekającego nie jest ono wiążące, dlatego nie można traktować go jako zapewnienia dla pomyślnego zakończenia toczącego się postępowania.

 

Jeżeli masz wątpliwości co do prawidłowości Twojej umowy kredytu, zwróć się o pomoc do kancelarii w celu omówienia sprawy i znalezienia najlepszego rozwiązania.

 

Autor: adw. Łukasz Szymczak