Adwokat Jakub Bukartyk
"Nic nie jest niezmienne, prócz przyrodzonych
i niezbywalnych praw człowieka"
T. Jefferson

Zarządzenie wykonania kary na podstawie art. 75 § 1 kk po wyroku TK z dnia 17 lipca 2013 r.

 

Zgodnie z treścią art. 75 § 1 kk, Sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności. Sąd, w takim wypadku, zarządza wykonanie kary obligatoryjnie.

 

Wyrokiem z dnia 17 lipca 2013 r. w sprawie o sygn. SK 9/10, Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 75 § 1 Kodeksu Karnego w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości odstąpienia przez sąd od zarządzenia wykonania kary w sytuacji, gdy wobec skazanego ponownie orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z powyższym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego art. 75 § 1 kk traci moc po upływie 18 miesięcy od daty ogłoszenia w dzienniku ustaw, a to 8 lutego 2015 r.

 

W doktrynie prawa, orzekanie przez Sądy w oparciu o przepisy uznane za niekonstytucyjne budzi poważne wątpliwości. W procedurach zarówno cywilnej administracyjnej, jak i karnej istnieje pogląd, zgodnie z którym w okresie odroczenia przepisy niezgodne z  Konstytucją obowiązują, ale „nie muszą być bez zastrzeżeń stosowane przez sądy”. Przykładowo w wyroku z dnia 23 stycznia 2007 r. SN stwierdził, iż „odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji, wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, iż przepis uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany do daty wskazanej przez Trybunał. Nie jest przecież tak, że do tego dnia jest on zgodny z Konstytucją, a od tego dnia staje się z nią niezgodny (…)” (Wyrok SN Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 23 stycznia 2007 r., III PK 96/06). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego z kolei dominuje pogląd: „W  piśmiennictwie prawniczym oraz w  orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego spotyka się coraz częściej stanowisko aprobujące zastosowanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, pomimo zawarcia w nim klauzuli odraczającej. Wówczas należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem. (…) z tezy, iż okoliczność, że przepis, choć niekonstytucyjny nadal obowiązuje (art. 190 ust. 3) nie oznacza, że jest bezwzględny obowiązek jego stosowania” (Wyrok NSA z dnia 5 maja 2009 r., II OSK 1435/08). W wyroku z dnia 23 lutego 2006 r. NSA orzekł, iż sąd może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją, również jeśli TK odroczy termin utraty mocy obowiązującej tego przepisu (wyrok NSA z  dnia 23 lutego 2006  r., II OSK 1403/05; podobnie wyrok NSA z dnia 15 lipca 2009 r., I FSK 1166/08).

 

Przenosząc powyższe na grunt prawa karnego, gdzie zastosowanie normy prawa niezgodnej z Konstytucją będzie rodzić najszersze skutki naruszenia konstytucyjnych praw i wolności obywatela, Sąd orzekający winien mieć na uwadze, iż przepis na podstawie którego oparł postanowienie, został wcześniej uznany za niezgodny z konstytucją i rozważyć odmowę jego zastosowania. Na tym tle, w obowiązku Sądu jawi się, wysłuchanie Skazanego, celem ustalenia czy  nie zachodzą wyjątkowe okoliczności przemawiające za niezastosowaniem najbardziej dotkliwej z kar, tj. kary pozbawienia wolności oraz zapewnienia mu prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

 

Pogląd ten w odniesieniu do prawa karnego wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 marca 2014 r. w sprawie o sygn. I KZP 30/13. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, Sąd może nie stosować art. 75 § 1 kk w zakresie, w jakim Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 lipca 2013 r. (sygn. akt SK 9/10) uznał ten przepis za niekonstytucyjny, jeżeli obligatoryjny tryb zarządzenia wykonania kary wobec skazanego, co do którego w okresie próby orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, prowadziłby do naruszenia Konstytucji RP w większym stopniu niż odstąpienie od tego trybu, z uwagi na szczególne okoliczności sprawy.

 

 

autor: adwokat Jakub Bukartyk

Konsensualne tryby zakończenia postępowania karnego. Dobrowolne poddanie się karze.

Obecnie obowiązujący  Kodeks postępowania karnego przewiduje możliwość zakończenia procesu karnego na podstawie zgodnego oświadczenia stron (konsensusu). W przypadku przyznania się podsądnego do winy i braku możliwości zakończenia postępowania poprzez warunkowe umorzenie postępowania karnego, coraz większego znaczenia nabierają tryby przewidziane art. 335 i 387 kpk.

 

Zgodnie z treścią art. 335 kpk prokurator może dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o wydanie wyroku i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków przewidzianych w Kodeksie karnym za przypisany mu występek, bez przeprowadzenia rozprawy, jeżeli okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, a postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte. Uzgodnienie może obejmować również poniesienie przez oskarżonego kosztów postępowania. Jeżeli zachodzą warunki do wystąpienia z wnioskiem, a w świetle zebranych dowodów wyjaśnienia podejrzanego nie budzą wątpliwości, dalszych czynności dowodowych w postępowaniu przygotowawczym można nie przeprowadzać; przeprowadza się jednak czynności, co do których zachodzi niebezpieczeństwo, że nie będzie można ich przeprowadzić na rozprawie. Uzasadnienie wniosku prokuratora, można ograniczyć do wskazania dowodów świadczących o tym, że okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, i wskazujących, że cele postępowania zostaną osiągnięte. Przesłanką stosowania instytucji skazania bez przeprowadzenia rozprawy jest zgoda oskarżonego, a więc akceptacja wszelkich proponowanych mu przez oskarżyciela publicznego warunków orzeczenia kar i środków karnych. Dodatkowo ustawową przesłanką są „niebudzące wątpliwości okoliczności popełnienia czynu”, co oznacza, że zgromadzone w toku postępowania przygotowawczego dowody muszą w sposób oczywisty wskazywać na popełnienie zarzucanego występku. Trzecim warunkiem formalnym pozostaje postawa oskarżonego, która musi wskazywać na to, że cele postępowania, zostaną osiągnięte. W orzecznictwie wskazuje się, iż przejawem odpowiedniej postawy oskarżonego pozostaje wyrażona skrucha, deklarowana gotowość do naprawienia szkody, czy zapłaty zadośćuczynienia.

 

Kolejną formą „ugodowego” zakończenia procesu karnego pozostaje instytucja, o której mowa w art. 387 kpk, potocznie zwana dobrowolnym poddaniem się karze. Do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej oskarżony, któremu zarzucono występek, może złożyć wniosek o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie mu określonej kary lub środka karnego bez przeprowadzania postępowania dowodowego. Sąd może uwzględnić wniosek oskarżonego o wydanie wyroku skazującego, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości i cele postępowania zostaną osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości. Uwzględnienie takiego wniosku jest możliwe jedynie wówczas, gdy nie sprzeciwią się temu prokurator, a także pokrzywdzony należycie powiadomiony o terminie rozprawy oraz pouczony o możliwości zgłoszenia przez oskarżonego tego wniosku. Przesłanką zastosowania art. 387 jest zatem 1) termin – do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej, 2) zarzucenie popełnienia występku (a nie zbrodni!), 3) wskazanie określonej kary (środka karnego). Podobnie jak w przypadku instytucji z art. 335 kpk, przesłanką do zastosowania dobrowolnego poddania się karze jest ponadto 4) brak wątpliwości co do okoliczności popełnienia przestępstwa, 5) osiągnięcie celów postępowania mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości. Nadto ustawa precyzuje, iż na skorzystanie przez oskarżonego z art. 387 kpk zgodę wyrazić musi prokurator i pokrzywdzony, których ewentualny sprzeciw musiałby skutkować rozpoznaniem sprawy na zasadach ogólnych.

 

autor: adwokat Jakub Bukartyk

Warunkowe umorzenie postępowania karnego, czyli o czym warto wiedzieć w razie konfliktu z prawem karnym.

W swej praktyce zawodowej nierzadko mam do czynienia z klientami, którzy na skutek rozmaitych okoliczności mniej lub bardziej od siebie zależnych czy zawinionych, weszli w konflikt z prawem karnym. Państwo w ramach przysługującego mu imperium wszczyna postępowanie, będące reakcją prawnokarną na popełnione przestępstwo. Rozpoczynają się przesłuchania na Policji, w Prokuraturze, postawione zostają zarzuty, pada pytanie czy przyznaje się Pan/Pani do popełnionego czynu?

 

W niniejszym wpisie zajmiemy się sytuacją, gdzie odpowiedź na tak postawione pytanie jest twierdząca.

 

W powyższym przypadku, po złożeniu wyjaśnień i przyznaniu się podejrzanego do winy w przeważającej większości spraw organy ścigania składają propozycję rozważenia przez podejrzanego skorzystania z instytucji dobrowolnego poddania się karze. Wyrok skazujący wydawany jest przez Sąd na posiedzeniu, bez rozprawy i postępowania dowodowego. Uzgodniona w protokole kara jest niższa od wnioskowanej przez Prokuratora przed Sądem w przypadku przeprowadzenia rozprawy i stanowi pewien bonus za współpracę z wymiarem sprawiedliwości.

 

Wydany na posiedzeniu wyrok w opisanym powyżej trybie art. 335 kpk ma jednak zasadniczą wadę – jest wyrokiem skazującym, a więc łączą się z nim wszelkie negatywne aspekty skazania, w tym odnotowanie osoby skazanego i popełnionego przezeń przestępstwa w Krajowym Rejestrze Karnym.

 

Czy istnieje zatem sposób, by przyznając się do winy uniknąć większości negatywnych konsekwencji towarzyszących skazaniu wyrokiem karnym i cieszyć się statusem osoby niekaranej?

 

Polskie prawo karne przewiduje instytucję warunkowego umorzenia postępowania karnego względem osoby niekaranej uprzednio za przestępstwo umyślne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, a właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania sprawca będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa (art. 66 § 1 kk). W praktyce oznacza to, iż osoba niemająca dotychczas konfliktu z prawem karnym, która popełniła przestępstwo, zagrożone karą nieprzekraczającą 3 lata (w wyjątkowych przypadkach 5 lat), jest w stanie uniknąć odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwo, zaś jedyną reakcją karną pozostaną orzeczone środki karne, które w swym zamierzeniu mają przywrócić równowagę naruszoną popełnionym przestępstwem. Zasadą jest obligatoryjne nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej na skutek popełnionego przestępstwa. Do uznania Sądu pozostaje fakultatywne nałożenie innych obowiązków, jak chociażby informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby, przeproszenia pokrzywdzonego, czy wykonywanie ciążącego na podsądnym obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby. Warunkowe umorzenie postępowania karnego następuje  na okres próby wynoszący od roku do 2 lat i biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia. Jeśli w okresie próby osoba względem której zastosowano instytucję warunkowego umorzenia postępowania karnego popełni przestępstwo umyślne za które zostanie prawomocnie skazana, sąd obligatoryjnie podejmie postępowanie. Osoba korzystająca z dobrodziejstwa warunkowego umorzenia musi również liczyć się z podjęciem postępowania w sytuacji gdy w inny sposób narusza porządek prawny, w tym nie wykonuje nałożonych obowiązków, czy środków karnych, bądź też nie realizuje zawartej z pokrzywdzonym ugody.

 

Z dotychczasowych obserwacji, poczynionych podczas licznych potyczek przed organami ścigania w realizacji konstytucyjnego prawa do obrony moich Klientów wynika, iż Sądy są zdecydowanie bardziej przychylne stosowaniu warunkowego umorzenia postępowania karnego od Prokuratury, która niezwykle rzadko decyduje się na skierowanie do Sądu wniosku o warunkowe umorzenie postępowania karnego, zamiast aktu oskarżenia. Należy mieć to w pamięci przed podjęciem decyzji i ulegnięciu ewentualnym sugestiom śledczych na etapie postępowania przygotowawczego, w przedmiocie dobrowolnego poddania się karze, które każdorazowo skutkuje konsekwencjami prawomocnego skazania.

Adwokat Bukartyk Tarnów
Adwokat Bukartyk Tarnów